Bỏ tay khỏi vô lăng, xe có thật sự tự lái? Hiểu đúng 6 cấp độ tự động hóa

Xe tự giữ làn, tự giữ khoảng cách với xe phía trước. Vì vậy nhiều người lái cho rằng chiếc xe của mình đã “tự lái”. Nhưng khi bạn rời tay khỏi vô lăng, câu hỏi thật sự là: lúc này ai đang lái xe?

Theo nội dung video của TC Motion, phần lớn tính năng hỗ trợ lái hiện nay vẫn cần người lái nhìn đường và sẵn sàng can thiệp bất cứ lúc nào. Chiếc xe có thể làm thay một phần thao tác. Điều đó khác với việc chiếc xe nhận toàn bộ việc lái.

Bài viết này đi theo mạch của video: 6 cấp độ tự động hóa theo SAE J3016, lý do rời tay khỏi vô lăng chưa có nghĩa là xe tự lái, câu chuyện về tên gọi của tính năng và nơi bạn nên tìm thông tin về giới hạn của chính chiếc xe mình.

Rời tay khỏi vô lăng chưa có nghĩa là xe tự lái

Khi xe tự đánh lái để giữ trong làn và tự tăng giảm tốc theo xe phía trước, cảm giác “xe đang tự chạy” là điều dễ hiểu. Tay không cần giữ chặt vô lăng, chân không cần đặt trên bàn đạp, mà chiếc xe vẫn đi đúng hướng.

Tuy nhiên, lái xe không chỉ gồm đánh lái, tăng tốc và phanh. Người lái còn liên tục quan sát đường, nhận ra tình huống bất thường và quyết định phải làm gì. Một tính năng có thể đảm nhận phần thao tác, trong khi phần quan sát và trách nhiệm vẫn thuộc về con người.

Theo SAE J3016, ở các cấp hỗ trợ người lái, người ngồi ghế lái vẫn đang lái xe ngay cả khi chân đã rời bàn đạp và tay không đánh lái. Người lái phải giám sát liên tục các tính năng hỗ trợ và tự đánh lái, phanh hoặc tăng tốc khi cần để giữ an toàn.

Vì vậy, câu hỏi nên đặt ra không phải là “tay mình có đang trên vô lăng không”, mà là “ai đang chịu trách nhiệm theo dõi con đường lúc này”.

6 cấp độ tự động hóa theo SAE J3016

SAE J3016 là tiêu chuẩn được video nêu làm nguồn tham khảo. Tiêu chuẩn này chia tự động hóa lái xe thành 6 cấp, từ cấp 0 đến cấp 5. Có thể tóm lược như sau, theo SAE J3016:

• Cấp 0, không tự động hóa: tính năng chỉ dừng ở mức cảnh báo hoặc hỗ trợ tức thời. Người lái làm toàn bộ việc lái.
• Cấp 1, hỗ trợ người lái: tính năng hỗ trợ đánh lái hoặc tăng giảm tốc, một trong hai.
• Cấp 2, tự động hóa một phần: tính năng hỗ trợ cả đánh lái lẫn tăng giảm tốc. Người lái vẫn phải giám sát liên tục.
• Cấp 3, tự động hóa có điều kiện: khi tính năng hoạt động, xe tự lái trong những điều kiện giới hạn. Khi tính năng yêu cầu, người ngồi ghế lái phải nhận lại việc lái.
• Cấp 4, tự động hóa cao: tính năng lái xe trong những điều kiện giới hạn và không yêu cầu người ngồi ghế lái nhận lại việc lái. Ngoài các điều kiện đó, tính năng không hoạt động.
• Cấp 5, tự động hóa hoàn toàn: tính năng có thể lái xe ở mọi nơi, trong mọi điều kiện.

SAE J3016 gọi nhóm cấp 0 đến cấp 2 là tính năng hỗ trợ người lái, còn nhóm cấp 3 đến cấp 5 là tính năng lái tự động. Cách gọi này cho thấy cấp độ không đo bằng việc chiếc xe “thông minh” đến đâu, mà bằng việc ai đang đảm nhận phần việc lái và trong điều kiện nào.

NHTSA, cơ quan quản lý an toàn giao thông đường cao tốc của Mỹ và là nguồn tham khảo thứ hai được video nêu tên, cũng dùng cách phân cấp của SAE khi giải thích về tự động hóa trên xe.

Ranh giới quan trọng nằm giữa cấp 2 và cấp 3

Nhìn vào bảng phân cấp, khoảng cách giữa cấp 2 và cấp 3 không chỉ là thêm một con số. Đó là chỗ vai trò của người ngồi ghế lái thay đổi.

Ở cấp 2, xe có thể vừa giữ làn vừa giữ khoảng cách, nhưng người lái vẫn là người lái. Mắt vẫn phải trên đường, sự chú ý vẫn phải sẵn sàng. Nếu có điều bất thường, người lái là người phải phản ứng.

Ở cấp 3, theo SAE J3016, khi tính năng đang hoạt động thì người ngồi ghế lái không còn đảm nhận việc lái. Dù vậy, cấp 3 vẫn kèm điều kiện: tính năng chỉ hoạt động trong phạm vi giới hạn, và người ngồi ghế lái phải nhận lại việc lái khi được yêu cầu.

Đây là lý do video nhấn mạnh: nhiều người nghĩ xe mình đã tự lái, trong khi phần lớn tính năng hỗ trợ lái hiện nay vẫn cần người lái nhìn đường. Cảm giác thoải mái khi tay rời vô lăng có thể khiến ta quên rằng mình vẫn đang ở vai trò giám sát.

Một vài câu hỏi để tự kiểm tra khi dùng tính năng hỗ trợ lái:

• Khi tính năng đang bật, tôi có được phép rời mắt khỏi đường không?
• Nếu tính năng ngừng hoạt động đột ngột, tôi có sẵn sàng tiếp quản ngay không?
• Tôi đã biết tính năng này hoạt động trong điều kiện nào, và không hoạt động trong điều kiện nào chưa?

Cái tên nghe “tự động” có nói lên cấp độ không?

Đây là câu hỏi được video đặt ra. Tên thương mại của các tính năng hỗ trợ lái do từng hãng tự đặt. Một cái tên có chữ “tự động”, “tự lái” hay “thông minh” có thể gợi cảm giác xe đã làm được nhiều việc, nhưng tên gọi không phải là cấp độ.

Theo SAE J3016, cấp độ được xác định theo vai trò: tính năng làm phần việc nào, người lái còn phải làm gì và tính năng hoạt động trong điều kiện nào. Vì vậy, hai tính năng mang tên nghe giống nhau chưa chắc cùng một cấp. Ngược lại, hai cái tên rất khác nhau vẫn có thể cùng thuộc một cấp.

Mô tả video không đưa ra đánh giá cấp độ cho một mẫu xe hay một tên tính năng cụ thể nào, nên bài viết này cũng không xếp hạng các tính năng trên thị trường. Điều hữu ích hơn là một thói quen: khi nghe một cái tên hấp dẫn, hãy hỏi tiếp “khi tính năng này đang bật, tôi phải làm gì?”.

Nơi nói rõ nhất giới hạn của chính chiếc xe bạn

Phần cuối của video hướng tới nơi nói rõ nhất giới hạn của chính chiếc xe bạn. Mô tả video dùng biểu tượng cuốn sách cho ý này, gợi đến tài liệu hướng dẫn sử dụng đi kèm xe. Đây là nơi nhà sản xuất mô tả cách tính năng của chính chiếc xe ấy hoạt động.

Theo nhận xét của TC AUTO, khi đọc phần hỗ trợ lái trong tài liệu, có thể chú ý mấy điểm:

• Tính năng yêu cầu người lái làm gì khi đang bật: giữ tay trên vô lăng, quan sát đường hay sẵn sàng tiếp quản.
• Những điều kiện tính năng được thiết kế để hoạt động, và những tình huống tài liệu cảnh báo tính năng có thể không hoạt động như mong đợi.
• Cách xe báo cho người lái biết khi cần tiếp quản, và cách tắt tính năng.

Cách phân cấp của SAE J3016 cho bạn khung để hiểu. Tài liệu của chính chiếc xe cho bạn biết chiếc xe ấy nằm ở đâu trong khung đó và giới hạn cụ thể của nó là gì.

Góc nhìn TC AUTO

Tính năng hỗ trợ lái có thể giúp hành trình nhẹ nhàng hơn, nhưng giá trị của nó chỉ trọn vẹn khi người dùng hiểu đúng vai trò của mình. Rời tay khỏi vô lăng không đồng nghĩa với việc rời trách nhiệm khỏi con đường. Hiểu cấp độ, đọc kỹ giới hạn và luôn sẵn sàng can thiệp là cách dùng công nghệ an toàn hơn.

Bạn nghĩ xe của mình đang ở cấp mấy? Hãy chia sẻ cùng TC Motion trong phần bình luận của video.

Nguồn tham khảo

• Video “Bỏ tay khỏi vô lăng, xe có thật sự TỰ LÁI? ⚠️ 6 cấp độ tài xế nào cũng nên biết”, kênh TC Motion trên YouTube
• SAE J3016, tiêu chuẩn phân loại cấp độ tự động hóa lái xe của SAE International
• NHTSA, Cơ quan Quản lý An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Hoa Kỳ

Xem video đầy đủ trên kênh YouTube TC Motion (link ở mục Nguồn bên dưới bài).